Os retos da 'química verde'

Buscar

Susbcrición Newsletter

Introducir e-mail

Arquivo mensual

Vindeiros eventos

Non hai eventos polo momento
Os alquimistas de antano soñaban con transformar calquera metal en ouro. Para os químicos actuais a meta non é menos valiosa: que os procesos químicos máis comúns deixen de xerar residuos contaminantes.
 
A chamada química verde é o pano de fondo de moitas das investigacións máis novidosas nos laboratorios españois, que buscan novos materiais capaces de absorber mellor o CO2 atmosférico, aproveitar este gas excesivamente abundante para producir fármacos ou mellorar o rendemento dos combustibles.
 
Se os químicos fosen pintores atoparíanse con que a paleta cromática da que dispoñen está aínda aproveitada só en parte. É dicir, quedan moitas cores por descubrir, ou, traducindo a metáfora, moitas combinacións posibles de elementos e compostos químicos por explorar. As leis físicas fundamentais son as que determinan a forma en que átomos e moléculas se relacionan, pero o certo é que algúns límites do universo químico aínda non se enxergan, e que nos laboratorios se ensaian posibilidades novas cada día. Como di Paolo Melchiorre, investigador do Instituto Catalán de Investigación Química (ICIQ), "o máis bonito é que podemos obter algo que non predixemos, estamos a definir a nova fronteira".
 
Os químicos do século XXI conservan parte do vello espírito alquimista. Coñecen as forzas que fan que átomos e moléculas se unan con maior ou menor intensidade, pero cando hai en xogo decenas, centenares ou millóns deles non é nada doado predicir como se comportarán. A química aínda avanza en parte a golpe de ensaio e erro.
 
O truco está en reducir ao mínimo os tiros ás cegas. Niso consiste o traballo de Sofía Calero, na Universidade Pablo de Olavide (UPO), de Sevilla. O seu proxecto, como o dos demais aquí citados, foi seleccionado para recibir financiamento durante cinco anos polo Consello Europeo de Investigación (ERC), o que significa que podería revolucionar a área de investigación e, en última instancia, a vida cotiá, pero o seu éxito non está garantido.
 
O que fai Calero é comparable a manipular -de forma teórica, no ordenador- o código matrix dos compostos químicos: coñecendo as leis que rexen as forzas entre átomos e moléculas, Calero simula o seu comportamento e predí como modificar un material para que teña as propiedades desexadas. "Supón que unha empresa emite demasiado CO2 e necesita retelo para que non se emita ao exterior", explica; "xa hai no mercado materiais capaces de absorber CO2 da atmosfera, pero poden resultar moi caros, ou non adecuados por outras razóns. Nós podemos facer que aforren moito diñeiro ao axudarlles a descartar materiais pouco eficientes e propoñer outros que, polo menos sobre o papel, funcionarían mellor".
 
Predín, por exemplo, o tamaño idóneo dos poros para que determinadas moléculas poidan atravesalos, ou se unha molécula se pegará ou non sobre tal ou cal superficie. É un traballo teórico, para o que se usa un longuísimo programa informático. O que non lle resta interese empresarial. O grupo de Calero colabora xa con Abengoa, Chevron Texaco e outras compañías do sector enerxético e ambiental.
 
Outra idea atrevida, e verde, é a do proxecto de Rubén Martín Romo, do ICIQ: sintetizar novos fármacos usando CO2. Martín Romo é experto en crear un tipo de compostos -catalizadores metálicos- que fan posible a reacción entre moléculas baseadas en carbono. Os fármacos están feitos de moléculas con carbono. ¿Por que non usar un composto tan barato e abundante como o dióxido de carbono (CO2) para facer fármacos?
 
Non será doado. O CO2 é unha molécula moi estable tal como está, non está interesada en reaccionar con outras moléculas. Fai falta un composto, un catalizador, capaz de atrapala quimicamente e cambiar a súa pasividade. O obxectivo de Martín Romo é deseñar un que ademais de cazar o carbono do CO2 non xere residuos. Un dos metais máis usados como catalizadores na química do carbono é o paladio, pero este elemento é tamén un dos máis tóxicos. Martín Romo quere deseñar un catalizador a base de metais moi abundantes, baratos e que non xeren residuos, como o ferro.
 
Xavier Ribas, da Universitat de Girona, tamén declarou a guerra ao paladio. "Hai un grande interese en atopar metais menos tóxicos e máis económicos que sirvan como catalizadores na síntese de moléculas orgánicas [baseadas no carbono]", di Ribas. A súa estratexia baséase en usar modelos que simulan como se adaptan fragmentos de varias moléculas, e que axudan a predicir o resultado final.
 
O lado verde do proxecto de Paolo Melchiorre (ICIQ) é que quere que as súas reaccións químicas sexan promovidas pola luz solar. "Trátase de transformar a enerxía solar en enerxía química, para sintetizar novos compostos,", explica. Pero Melchiorre non busca calquera composto, senón moléculas cunha quiralidad que el fora capaz de predicir.
 
A quiralidad é a propiedade que teñen as moléculas de ser zurdas ou destras. Como as mans humanas: pode haber dúas moléculas de idéntica estrutura pero que unha sexa a imaxe especular da outra, de forma que ao superpoñelas non coinciden. No laboratorio pódense xerar á vez moléculas zurdas e destras, que teñan un comportamento distinto. É o que aconteceu co fármaco talidomida, retirado nos anos sesenta porque producía malformacións: agora sábese que contiña unha mestura de moléculas destras e zurdas, e que a forma destra é teratóxena. Co traballo de Melchiorre evitaríanse casos así.
 
(Fonte: El País)