A industria xa emprega un exército de 35.000 robots: dous por cada 1000 traballadores

Buscar

Susbcrición Newsletter

Introducir e-mail

Arquivo mensual

O exército de robots crece sen parar. A industria española xa conta con preto de 35.000 unidades. O modelo tradicional de relacións laborais está sendo cuestionado.

A intelixencia artificial avanza. E faino cada vez con máis forza. En particular, na industria. Un exército de 35.000 robots industriais xa traballa en España a pleno rendemento. É dicir, dous de cada 1000 traballadores son hoxe de material non humano e funcionan con algoritmos. Ou o que é o mesmo, a súa identidade responde a unha definición consensuada na Federación Internacional de Robótica, que reúne os fabricantes de autómatas. Un robot non é outra cousa que "un manipulador multifuncional, controlado automaticamente, reprogramable en tres ou máis eixes, que pode estar fixo ou móbil para o seu uso en aplicacións de automatización industrial". Tras estas características escóndese a competencia máis agresiva que hoxe teñen moitos empregos 'tradicionais'.

Trátase dun proceso de automatización sen precedentes que non fixo máis que comezar. Entre outras cousas, porque o custo de fabricar un robot é cada vez máis reducido e o seu rendemento, pola contra, é cada vez maior. Como recordou un estudo do think tank Bruegel, un dos máis influentes de Europa, nos mercados asiáticos xa existen máis dun millón de robots funcionando, e deles a terceira parte está en China, onde o número de autómatas está a crecer a un ritmo anual do 21%. Polo tanto, o triplo que en Europa ou en España (6%).

A Unión Europea (UE), non obstante, segue sendo a rexión con máis robots. Basicamente, pola poderosa industria do automóbil, que é a máis intensiva na utilización de intelixencia artificial para as súas plantas de ensamblaxe e fabricación de vehículos. Iso explica que en 2020, segundo as previsións da patronal de fabricantes de autómatas, estarán no mundo plenamente operativos algo máis de tres millóns de robots de toda sorte e condición. En Alemaña, de feito, xa hai algo máis de catro robots por cada 1000 traballadores, mentres que en Italia ou Suecia hai 2,5. Os tres países son os máis entregados no proceso de automatización da industria.

A causa deste pulo, segundo Georgios Petropoulos, investigador de Bruegel, ten que ver con que 170.000 robots participan nos procesos de produción da industria do automóbil, aínda que a robotización tamén ten ampla presenza na extracción de minerais, a subministración de electricidade ou outras ramas manufectureiras.

De feito, o sector con maior crecemento no número de aplicacións de robots xa non é o do automóbil, senón a manipulación de paquetería ou de maquinaria. Grandes plantas loxísticas utilizan hoxe de forma cada vez máis frecuente robots para as súas operacións. É dicir, que os robots xa non son unha competencia só para os traballos máis perigosos, tediosos ou insalubres, senón que teñen cada vez máis relevancia en sectores tradicionais, tamén nos servizos a avogacía, o comercio ou a Administración pública.

Robots e deslocalización

Como sostén un informe do servizo de estudos de La Caixa, un 43% dos postos de traballo actualmente existentes en España ten un risco elevado (cunha probabilidade superior ao 66%) de poder ser automatizado a medio prazo, mentres que o resto dos postos de traballo queda repartido a partes iguais entre o grupo de risco medio (entre o 33% e o 66%) e baixo (inferior ao 33%).

Os robots, mesmo, están preto de provocar un cambio radical nas relacións laborais. Como puxo de relevo un informe de CCOO sobre o impacto da dixitalización na economía, a deslocalización industrial, que supón trasladar plantas completas a países emerxentes para aproveitar os seus baixos custos de produción, está ameazada porque un robot non entende de fronteiras nin de custos sociais. É dicir, produce o mesmo e ao mesmo custo en China, Vietnam, Stuttgart ou Barcelona. Isto fará, segundo CCOO, que as industrias nacionais, como xa está a suceder nalgúns países, recuperen todos os procesos da cadea de valor coa correspondente creación de emprego no país investidor, normalmente con menos riscos en termos xeopolíticos, seguridade xurídica ou tipo de cambio.

Segundo a Asociación Española de Robótica e Automatización (AER), a soldadura deixou de ser a aplicación máis utilizada, con algo máis do 19% do número total de robots, sendo superada pola manipulación e carga ou descarga de máquinas, que representa xa máis do 57% dos novos robots incorporados en 2016 ao sistema produtivo. En total, o exército de robots compoñíano en España a finais dese ano un total de 34.528 unidades. E en aumento.

A súa irrupción masiva non fixo máis que comezar. A Federación Internacional de Robótica (IFR, polas súas siglas en inglés) estima que se en 2016 entraron en funcionamento 3919 novos robots industriais, en 2020, dentro de apenas dous anos, comezarán a operar 6500 unidades, o que sitúa España entre os países europeos máis abertos á utilización de enxeños electrónicos alimentados con algoritmos. Se ben aínda por detrás de Alemaña, que porá en funcionamento ao redor de 25.000 novas unidades no período, catro veces máis que España.

Unha revolución disruptiva

Como se dixo, isto non é máis que o comezo. Por diante hai unha revolución que será necesariamente disruptiva, e a medida que a industria 4.0 se xeneralice -o que supón a dixitalización dos procesos industriais-, o uso de robots tenderá a acelerarse grazas á simplificación de sistemas informáticos e á maior compatibilidade de datos, como asegura Petropoulos. Os datos dun robot poderanse compartir cos doutros a través da nube, o que supón unha intercomunicación entre robots que hoxe é só incipiente. E o que non é menos relevante, robots autónomos capaces de tomar decisións cada vez máis complexas. O risco é evidente para o emprego.

Pero, como din os expertos de CCOO, o problema non é o número de empregos que se perdan coa automatización, senón que a economía non sexa capaz de producir os suficientes postos de traballo para compensar as perdas que ocasionará a revolución 4.0 na industria. Máxime cando a irrupción dos robots, como dixo a economista xefe da Organización Internacional do Traballo (OIT), Irmgard Nübler, non é lineal, constante, senón que chega en ondadas, polo que en períodos de transición o emprego se resente. Períodos de forte destrución de postos de traballo virán seguidos doutros de recuperación do emprego. A célebre destrución creativa de Schumpeter.

Existe unha evidencia: as novas fábricas tenderán a ofrecer menos empregos cualificados ou de moi baixa cualificación, e non é seguro que outros sectores poidan absorber esa man de obra. Pola contra, os empregos que quedarán máis protexidos serán os máis creativos, capaces de escapar da influencia dos robots.

O paradoxo é que antes había coincidencia en que os traballos máis afectados serían os menos cualificados, pero hoxe hai sectores como o transporte, a sanidade (nanorobots), a limpeza ou, mesmo, as tarefas administrativas, que tenden a ser substituídos por máquinas que non pagan impostos nin cotizacións sociais, o que abriu outro debate sobre como financiar a Seguridade Social nun ámbito laboral cada vez máis automatizado. E no que os 'compañeiros' de curro non enferman, non fan folgas, non piden suba de soldo, sempre obedecen e traballan 24 horas ao día os 365 días do ano. Dura, moi dura, competencia.

(Fonte: El Confidencial)