12 ideas para revitalizar os pobos: un Erasmus de alcaldes e un Uber rural

Fanse chamar o G-100. Son 50 homes e 50 mulleres de todo o país e queren darlle un xiro ao mundo rural. Reivindican a forza dos pobos. Aínda que estean envellecidos, masculinizados ou perdan habitantes. Están convencidos de que a solución debe vir dende abaixo, dende o terreo. Así que eles, entusiasmados coa vida rural, queren entusiasmar. Por iso levan dous meses e medio traballando de forma voluntaria para atopar solucións. ¿Que non hai oferta de vivenda? Pois haberá que trazar un mapa do territorio e desenvolver un portal que mostre as opcións reais. ¿Que non hai transporte? ¿Por que non crear unha especie de BlaBlaCar adaptado ao medio?

Dividíronse en grupos de traballo. "Se de aquí a uns anos se aplican os 12 prototipos, teremos unha nova ruralidade", di Joaquín Alcalde, director de El Hueco, unha organización que naceu hai oito anos en Soria e que fomenta a innovación social. Agora o traballo debe continuar. Queren rematar de pulilos e presentalos definitivamente o próximo xullo. Entón buscarán financiamento, público ou privado, que lles permita seguir sendo independentes, e chamarán a que os pobos os poñan en práctica. Xa recibiron chamadas. Estas son as súas propostas:

Ruralista para buscar casa

Se Idealista é un portal inmobiliario, eles propoñen crear Ruralista, "unha ferramenta na que non só haberá información sobre vivenda, senón sobre outros elementos, dende a calidade do aire ata oportunidades de negocio, servizos na zona ou ámbito natural", explica Paz Martín, arquitecta. "O Noso obxectivo é poñer en uso todo o patrimonio construído que existe nos pobos, que é moitísimo pero descoñécese. Algunhas edificacións están abandonadas ou en ruínas, pero tamén hai problemas coas propiedades, debido ás herdanzas", conta. "Propoñemos trazar un mapa dos recursos", explica. "Non é só unha web inmobiliaria, o usuario poderá ter en conta as súas preferencias. Por exemplo, se un escritor se quere mudar a un pobo e quere silencio, unha boa orientación da vivenda, un horto e que haxa unha piscina municipal preto, poderá sabelo consultando a aplicación", explica. "Ademais, tamén haberá varias opcións: comprar, aluguer ou cesión de uso a cambio de rehabilitación, por exemplo. Temos que definir aínda as categorías", resolve.

Espazos para cultura

Os que debateron sobre arte, cultura e deporte propoñen elaborar un banco de espazos que sexan favorables para a creación destes proxectos. Reivindican estas tres disciplinas, que son un atractivo para que, por exemplo, os mozos decidan quedar. Propoñen explotar valores como o silencio ou a tranquilidade, propicios para a creación, así como a cultura do mundo rural, que queren salvagardar. Por iso, identificarán os espazos en desuso para que se desenvolvan proxectos. Formulan incorporar unha pestana específica en Ruralista.

R-uber

Este Uber rural é unha plataforma informática que, unha vez instalada no móbil ou a tablet, permite acceder ás oportunidades de mobilidade: conectará pasaxeiros, paquetería ou servizos, como por exemplo electricistas ou fontaneiros, en tempo real. "Hai moita xente que se move cada día nos pobos, ou varias veces por semana, e levan prazas libres nos seus coches", conta Vicky Tortosa, emprendedora social. "A aplicación debe ser sinxela, para que poida manexala a xente maior", indica. "Aínda que nos pobos non hai problemas para pedir axuda, dende un veciño ata o panadeiro", engade. "Será como un BlaBlaCar rural, pero non só con persoas", di. "Hai que desenvolver a aplicación, estudar o modelo de pagamento, que pode ser mesmo con tarxetas recargables, porque en moitos pobos non hai bancos, e facer un chamamento a empresas e grupos de acción local para que se unan".

Pobos coidadores

Se o mundo rural está envellecido, ¿por que non se especializar en coidados? "Con este modelo poderíase revitalizar moitos pobos, xerar riqueza e emprego de calidade e asentar poboación que traia un recambio xeracional", explica Teresa Vicente, que traballa en servizos sociais. "Hai coidados que se proporcionan dende a Administración. Pero tamén hai actividades de promoción da saúde, de prevención da enfermidade. Moitos anciáns vense obrigados a irse do pobo a unha residencia. Tampouco hai garderías. Se Benasque se especializou na neve, pode haber pobos especializados en coidados", prosegue. "Quizais unha casa rural podería permanecer aberta todo o ano se de luns a xoves ten un servizo de comidas a persoas maiores. Pode haber un servizo de fisioterapia que dea cobertura aos pobos do lado. Pouco a pouco, poden ir xerándose recursos que permitan crear unha residencia a ceo aberto".

Gobernanza

"Todas as Administracións actúan sobre o medio rural e todas o fan de forma incoherente porque non se poñen de acordo. Isto cáusanos moitos problemas, de ineficiencia. Despois de tantos anos facendo o mesmo e sen resultados, poderiamos falar de malversación de fondos", explica Paulino Herrero, alcalde de Navaleno (Soria), do Partido Popular. "Hai outras formas de gobernar, non de arriba abaixo, senón de forma colaborativa con entidades públicas e privadas. Preguntando aos veciños, tamén aos que normalmente permanecen en silencio. Temos que saber que queren", prosegue. "Hai que empoderar e capacitar. Hai experiencias que funcionan", di. O grupo sobre gobernanza propón un "Erasmus de alcaldes": "Trátase de fixarnos en exemplos de éxito, que os hai".

Enerxía sustentable

Este prototipo pasa por desenvolver modelos de comunidade enerxética rural, tanto para uso residencial como para gandeiro, de transformación ou rego. Crear unha comunidade enerxética implica que se elabore un traxe á medida para cada municipio: depende da dispoñibilidade solar, eólica ou de biomasa, por exemplo, pero tamén do seu tecido social económico ou financeiro. Formulan autoconsumo comunitario a nivel de municipio.

'Rural hacking'

O grupo especializado na Rede e en tecnoloxía considera que o problema non é tecnolóxico, senón de quen paga as infraestruturas. "Non queremos mendigar para que nos poñan Internet, senón xerar negocio e facer os pobos atractivos para as operadoras, que non teñen que ser as grandes compañías, senón outras máis pequenas que si existen ou se poidan crear", di Antxon Benito, experto en mercadotecnia dixital. "Por iso instamos a agruparnos e achegar financiamento, público ou privado, para desenvolver eses negocios. Propoñemos agruparnos por bisbarras onde sempre hai algún punto con conexión cada unha buscando o seu modelo: año hacking, torresmo hacking, morcilla hacking. E a partir de aí ir desenvolvéndonos. Agora estamos a elaborar un documento coas opcións que xa existen e que funcionan e logo haberá que ver cales veñen ben a cada territorio", engade.

Profesores especializados

O grupo sobre educación propón que o ministerio desenvolva en Maxisterio unha especialización sobre mundo rural. "Queremos profesores comprometidos, que queiran estar nos pobos, non que estean condenados a estar aquí. Propoñemos convenios coa universidade para fomentar a innovación na escola rural, centros con moitísimas oportunidades pola escaseza de alumnos e o contacto coa natureza", expón Laura Álvaro, profesora. "Dende os colexios pódese revalorizar o rural, o territorio como oportunidade. Necesitamos mestres comprometidos", apunta.

Traballo

Propoñen, en primeiro lugar, o desenvolvemento dunha metodoloxía para detectar novas oportunidades laborais no mundo rural, mediante un proceso participativo formado por distintos actores rurais. Asembleas de traballo nas que se determine cal é a oferta rural e se detalle unha carteira cos clientes potenciais. A partir de aí, este grupo quere desenvolver un plan de acción único e diferenciado para cada pobo, acompañado dunha estratexia de comunicación para atraer investidores e empresas.

Turismo

"Hai que cambiar o modelo, non podemos usar o dos anos cincuenta e sesenta. No ámbito rural, o que funciona nunha zona non o fai noutra", conta Armando García, que dirixe un hotel na provincia de Soria. "Propoñemos intervir nas bisbarras. Cada unha ten que buscar a súa identidade", di. "Se a nosa identidade son os torresmos, pois torresmos. Debemos implicar á comunidade, potenciar o talento local, hai moita xente valiosa nos pobos, con moito coñecemento. Non debemos facer actos para turistas, senón para a comunidade, e os turistas deben ser invitados", prosegue. "Que cada pobo busque a súa identidade e xestione o seu propio modelo turístico".

Cesión de terras

Formúlase garantir o acceso a todas as terras e montes abandonados. Para iso deberá recollerse e ordenarse a información sobre terreos, dereitos, pastos e outros bens susceptibles de ser utilizados para a actividade agraria. Propoñen a cesión de terras, de tal forma que os donos non perderían a titularidade, senón que poderían revalorizalas e revitalizalas se facilitan a súa explotación aos que as queiran traballar. Queren promover accións enfocadas cara á sensibilización dos propietarios e a cualificación, especialmente de mozos e mulleres.

Innovación social: Libro Branco para a Repoboación

En canto á economía e a innovación social, pretenden que cada pobo, do talle que sexa, poida xerar o seu propio modelo. Tras unha posta en común e deliberación, a comunidade analiza as necesidades e recursos e deseña unha estratexia en canto a emprendemento económico, social e colectivo. Búscase así fomentar o asentamento da poboación e atraer repoboadores. Con estas ferramentas, queren elaborar un Libro Branco da Repoboación. Hai que fomentar a innovación. E aproveitar o talento do territorio.

"Hai que reformular as estratexias e non poñer metas imposibles, que frustren. O obxectivo é conseguir un territorio dinámico, con calidade de vida. Se a consecuencia diso, crece, fenomenal, pero non pode ser o obxectivo principal", explica Luis Antonio Sáez, membro do G-100 e director da cátedra sobre Despoboación e Creatividade da Universidade de Zaragoza.

A clave é asentar a poboación. "Hai tres ámbitos fundamentais nos que se pode actuar. O primeiro, crear economías diversificadas, con emprego de calidade, algo que facilita Internet e o teletraballo, por exemplo", engade. "Segundo, que a Administración garanta uns servizos básicos de calidade, pero sendo conscientes de que non podemos ter de todo en todos os lugares. Quizais no teu pobo non haxa un Corte Inglés no que comprar un libro, pero si Amazon, aínda que che chegue un día máis tarde", continúa. "E o terceiro, cambiar a mentalidade, fomentar o compromiso, os valores. Este é o elemento máis determinante: o capital social, o arraigamento, a resiliencia", di este experto. "Ás veces temos unha vitimización moi elevada. Hai que cambiar o discurso. Potenciar o vínculo co territorio".

(Fonte: El País)